Co jest najważniejsze w grach?

Czy zastanawialiście się kiedyś, z jakich części składają się gry, w które gramy? Co dokładnie decyduje o tym, że jeden tytuł wspominamy po latach, a inny wylatuje z naszej pamięci po zobaczeniu napisów końcowych? Czy każdy z elementów musi być na najwyższym możliwym poziomie? A może wystarczy zadbać o odpowiedni balans i harmonię najistotniejszych elementów dla konkretnego przeżycia? Odpowiedź na pytanie postawione w tytule nie będzie łatwa i satysfakcjonująca dla wszystkich. Mimo tego podejmę się tego wyzwania.

Przystępując do oceny gier wideo, zwracamy uwagę na różnorodne elementy składowe, które wpływają na całość doświadczenia. Jako gracze intuicyjnie wskazujemy na najważniejsze aspekty zabawy, które postrzegamy jak zalety i wady opisywanego tytułu. Zapoznając się z recenzjami, felietonami, blogami czy komentarzami graczy na branżowych portalach, można dostrzec powtarzalne klasyfikacje zawierające rozróżnienie na gameplay, fabułę, klimat czy oprawę audiowizualną. Postanowiłem pochylić się nieco dłużej nad tym tematem, skutkiem czego wyodrębniłem elementy gier wideo, które w największym stopniu wpływają na doświadczenie gracza.

Wiele sporów pomiędzy graczami bierze się z tego, że każdy z nas nieświadomie przykłada wagę do innych warstw tej samej gry. Dla jednego gracza wciągająca fabuła i gęsty klimat mogą stanowić wystarczająco silną motywację do ukończenia pozycji posiadającej toporne sterowanie i schematyczną rozgrywkę. Drugi przymknie oko na rozmazane tekstury, jeśli tylko pozostałe aspekty pozwolą na dobrą zabawę i zanurzenie się w świecie gry. Jeszcze inny gracz porzuci produkcję, która nie będzie oferowała ciekawego wyzwania i sensownych mechanik, choćby była najładniejszą grą na rynku.

Przechodząc zatem do sedna, przedstawię pokrótce komponenty, z których składają się gry wideo.

Rozgrywka

Fundament każdej produkcji, który wyróżnia gry wideo wśród współczesnych form kultury. W odróżnieniu od kinematografii i literatury, sednem tego medium jest interaktywność, oddająca kontrolę w ręce odbiorcy. To przestrzeń interakcji między graczem a grą – jej mechaniką, systemami, światem przedstawionym oraz opowieścią.

Zasadniczo im lepsza rozgrywka, tym łatwiej jest nam czerpać przyjemność z zabawy. Wówczas gra nie nuży i nie frustruje. Dobrze zaprojektowany gameplay powoduje, że gracz działa intuicyjnie i nie musi przymuszać się do grania. Oczywiście łatwo znaleźć przykłady gier, które posiadają przeciętną czy nawet słabą rozgrywkę, a mimo tego uznajemy je za dobre pozycje ze względu na pozostałe elementy, które pozostają na wysokim poziomie. Niemniej będzie korzystniej, gdy gameplay sam w sobie był satysfakcjonujący bez potrzeby „ratowania” go fabułą lub klimatem.

Rozgrywka jest pojęciem szerszym, które należy rozłożyć na czynniki pierwsze. Opisując gameplay danego tytułu możemy zwrócić uwagę na mechanikę, pętlę rozgrywki, tempo zabawy, responsywność, sterowanie oraz wszystko to, co rzutuje na grywalność. W ramach tego segmentu analizujemy zatem wyzwanie stawiane graczowi, właściwy balans czy sztuczną inteligencję przeciwników.

Mówiąc o mechanice mam na myśli wszelkie zaprogramowane systemy, interakcje i zasady, które określają to, co gracz może zrobić. Może to być mechanika strzelania, skradania, jazdy samochodem, rozwój postaci, system osłon itp. Pętla rozgrywki oznacza natomiast schemat działań wykonywanych przez większość czasu. Jest to pewnego rodzaju rytm i tempo charakterystyczne dla konkretnego tytułu. Przykładowo rozgrywka może opierać się na sekwencjach platformowych, rozwiązywaniu zagadek, eksplorowaniu lokacji, strzelaninach lub skradaniu. Dobrze zaplanowana pętla powinna być zatem urozmaicona i wyważona. Wymienione segmenty powinny oferować momenty z większym natężeniem akcji oraz fragmenty spokojniejsze pozwalające na chwilę oddechu.

Na gruncie rozgrywki zwracamy też uwagę na to, czy kontrolowana postać reaguje na polecenia gracza w sposób przewidywalny, błyskawiczny i zgodny z intencjami. Oceniamy czas reakcji, płynność ruchu, toporność lub lekkość sterowania.

Gameplay stanowi zatem rdzeń zabawy, swoiste bebechy, które definiują czym gra tak naprawdę jest. Oczywiście nie jest to jedyny atrybut wpływający na jakość tytułu, dlatego możemy przejść dalej.

Fabuła i narracja

Obecność warstwy fabularnej sprawia, że niektóre gry wideo można uznać za medium narracyjne na równi z książkami i filmami. Dobra fabuła potrafi zmotywować do ukończenia gry pomimo niedostatków na innych płaszczyznach. A gdy pozostałe elementy są na równie wysokim poziomie, wówczas otrzymujemy tytuł wybitny.

Fabuła to oczywiście główna opowieść, wątki poboczne, bohaterowie i relacje pomiędzy nimi, czarny charakter i jego motywacje, zwroty akcji, wybory moralne i mocne zakończenie. Wymienione aspekty stanowią treść.

Narracja natomiast określa sposób, w jaki historia jest nam przedstawiana. W grach wideo domyślnym sposobem są przerywniki filmowe i dialogi w trakcie rozgrywki. Bardziej wyrafinowaną metodę stanowi natomiast narracja środowiskowa. Ta forma prezentowania opowieści opiera się na świecie gry i wydarzeniach w nim występujących.

Pewne wnioski fabularne możemy wyciągnąć poprzez obserwację otoczenia np. opuszczone budynki mieszkalne, ruiny zamków, ślady krwi, porzucony oręż obok zwłok i inne tego typu detale w otoczeniu. Wnikliwy gracz może też przeglądać notatki w pomieszczeniach biurowych, odsłuchiwać nagrania audio lub czytać pradawne księgi w starożytnych świątyniach.

Narracja środowiskowa stoi niejako na pograniczu fabuły i klimatu. Mając omówioną warstwę fabularną, możemy przejść do kolejnego segmentu.

Klimat i atmosfera

Mianem klimatu określamy ogólne emocjonalne wrażenie, jakie wywołuje świat gry. To pojęcie pozornie nieuchwytne i ciężkie do opisania w formie akceptowalnej dla każdego odbiorcy. W praktyce stanowi jeden z kluczowych elementów, który potrafi zdefiniować doświadczenie gracza i nadrobić niedostatki na innych płaszczyznach.

Klimat to niejako dusza gry. Jest to pewnego rodzaju niewidzialna warstwa, która sprawia, że wirtualny świat ożywa, rozgrywka staje przeżyciem, a fabuła nabiera głębi. Ten element stanowi zatem wypadkową oprawy wizualnej, muzyki i dźwięku, przemyślanych mechanik i umiejętnej narracji.

Stan emocjonalny gracza może ulegać zmianie w toku opowieści. Odwiedzane lokacje, kontekst fabularny czy przebieg rozgrywki mogą oferować odmienną atmosferę. Gry posiadające gęsty klimat posiadają własną tożsamość i zapadają w pamięć na bardzo długo. Możemy sobie przypominać ten stan słuchając ścieżki dźwiękowej lub obserwując materiały wideo dotyczące takiego tytułu.

Wspomniałem o tym, że nastrój w grze może wynikać z miejscówek w świecie gry. To dobry moment, żeby wrzucić na tapet projekt świata i poziomów.

Projekt świata i poziomów

Na początku muszę wyjaśnić, dlaczego ten aspekt nie został opisany jako składowa klimatu lub fabuły. Wynika to przede wszystkim z faktu, że projekt świata i poziomów odnosi się do przemyślanej struktury i funkcjonalności przestrzennej gry. Klimat odpowiada za emocjonalne odczucia i atmosferę, a fabuła zawiera wydarzenia i bohaterów.

World design dotyczy skali makro – uniwersum, lore, geografii i historii świata przedstawionego, jego legend i mitologii, bestiariusza itd. Level design dotyczy natomiast skali mikro, czyli architektury poszczególnych lokacji, rozmieszczenia przeciwników, przeszkód terenowych, zasobów, sekretów i innych ważnych obiektów na drodze gracza. To także czytelność, interaktywność i swoboda eksploracji w ramach świata i poziomów.

Ten aspekt rozgrywki stanowi niejako pomost między klimatem a oprawą wizualną. Możemy zatem przejść płynnie do kolejnego punktu.

Oprawa wizualna

Jako oprawę wizualną rozumiemy oczywiście sumę elementów widzianych oczami gracza, które odpowiadają za ogólny wygląd gry. Są to zarówno czynniki technologiczne, jak również estetyczne. Mówimy zatem nie tylko o samej jakości grafiki, ale też o spójnym stylu artystycznym, który wpływa na klimat, projekty świata i poziomów, narrację środowiskową i czytelność podczas rozgrywki.

Oceniając poszczególne elementy oprawy wizualnej zwracamy uwagę na jakość tekstur, modele postaci oraz architekturę otoczenia. Poddajemy analizie wszelkie efekty wizualne, takie jak wybuchy, dym, płomienie, wodę i inne efekty cząsteczkowe. Ważne jest również oświetlenie i cieniowanie, które mogą pozwalać na budowanie realizmu i odpowiedniej atmosfery.

Oprawa wizualna to coś znacznie szerszego niż liczba klatek na sekundę, wysoka rozdzielczość i inne weryfikowalne aspekty, o których mówi się w kontekście analizy postępu technologicznego, jaki dokonał się w grach wideo. Najważniejsza jest praca na gruncie artystycznym, która pomaga w stworzeniu przekonującego świata, wciągającego klimatu czy ciekawych lokacji. Oczywiście nie mówię, że elementy techniczne nie są ważne. Chodzi przede wszystkim o to, żeby gry miały swoją tożsamość i unikalny styl, dzięki czemu dany tytuł nawet po latach może cieszyć nasze oczy. Wówczas powiemy o takiej pozycji, że „dobrze się zestarzała”. Spójność estetyczna jest zatem bardzo ważnym czynnikiem.

Śledząc zapowiedzi największych hitów możemy łatwo dostrzec, że w dyskusjach graczy wiele miejsca zajmują rozważania o potencjalnej jakości oprawy wizualnej. Osobiście nie zaliczam się do graczy, którzy jarają się nowinkami technologicznymi. Nie ukrywam, że po prostu nie jestem komputerowym geekiem. Ilekroć omawiam wizualną sferę gier wideo skupiam się przede wszystkim na walorach artystycznych i właściwościach klimatotwórczych. Moje podejście wynika w głównej mierze z takiej okoliczności, że zawsze byłem tym graczem, który nadrabiał zaległości i nie grał w nowinki. Dlatego też bywam wyrozumiały dla starszych gier, choć uczciwie muszę przyznać, że podziwiam osiągnięcia technologiczne, gdy ogrywam niedawno wydane pozycje.

Muzyka i dźwięk

Gry wideo oddziałują także na zmysł słuchu. Sfera słyszalna składa się z dwóch podstawowych czynników – muzyki i dźwięku. Wpływają one w pośredni sposób na klimat, fabułę i rozgrywkę, dlatego też pełnią bardzo istotną funkcję.

Muzyka odpowiada za emocjonalny ton i aurę gry, akcentuje istotne wydarzenia fabularne i w dynamiczny sposób reaguje na przebieg rozgrywki. Dźwięk z kolei stanowi swego rodzaju informację zwrotną. Pozwala graczowi rozeznać się we własnych poczynaniach i reakcjach przeciwników. Dobrze dobrane odgłosy broni, pojazdów, wybuchów czy kroków postaci w pośredni sposób wpływają na rozgrywkę i jej responsywność.

Dopracowane audio potrafi nadrabiać niedociągnięcia na płaszczyźnie wizualnej. Przede wszystkim muzyka i dźwięk bywają ponadczasowe i znacznie lepiej znoszą upływ czasu. Jeżeli ogrywany tytuł przypadnie nam do gustu, to główny motyw muzyczny i charakterystyczne kawałki łatwiej zapadają w pamięć. Pozwalają nam przypomnieć sobie odczucia, jakie towarzyszyły nam w trakcie gry, gdyż zawierają w sobie cząstkę klimatu. Nierzadko dźwięki pochodzące z rozgrywki zapisują się w zbiorowej świadomości graczy. Mogą to być odgłosy kultowego oręża lub ikonicznych potworów. Sądzę, że z łatwością przypomnicie sobie takie dźwięki, jak klikanie zarażonych w „The Last of Us”, wrzaski ścierwojadów w „Gothicu” czy sygnał wykrycia wroga w „Metal Gear Solid”.

W punkcie tym możemy też przytoczyć voice-acting. Znaczenie aktorów dubbingowych dostrzegamy szczególnie w grach posiadających rozbudowaną warstwę fabularną i sugestywny klimat. Świetna robota wykonana w studiu nagraniowym przyczynia się do popularyzacji niektórych protagonistów. Zdarza się również, że obecność polskiego dubbingu przyczynia się do popularności gry. Świetny przykład stanowi tutaj chociażby przytoczony wcześniej „Gothic”, który stał się fenomenem w naszym kraju, co można dostrzec w rozmowach graczy, którzy używają w swoim slangu kwestie dialogowe pochodzące z gry.

Interfejs

Interfejs w grach wideo to system elementów wizualnych, które przekazują informacje niezbędne dla gracza. Dobrze zaprojektowany może zwiększać komfort gracza, ułatwiać interakcję i wpływać na immersję. Poszczególne elementy interfejsu mogą być nałożone bezpośrednio na ekran (np. w postaci pasków zdrowia, mini-mapy, wskaźnika amunicji, celów misji), jak również występować w świecie gry jako komponent otoczenia (np. hologramy w „Dead Space”, prędkościomierz w samochodzie, mapa trzymana w rękach protagonisty).

Oceniając interfejs bierzemy pod uwagę jego wygląd i doświadczenie użytkownika. W kwestiach estetycznych bierzemy pod uwagę dopasowanie do klimatu gry oraz wpływ na immersję. Doświadczenie opiera się między innymi na komforcie, ergonomii i intuicyjność.

Zbyt mała ilość elementów interfejsu może dezorientować gracza. Nadmiar informacji może zniszczyć immersję lub prowadzić do chaosu.

Warstwa techniczna

Segment ten obejmuje płynność, stabilność, optymalizację, czas wczytywania, ilość ekranów ładowania, powszechność błędów i inne aspekty techniczne wpływające na komfort zabawy. Jeżeli wszystko działa prawidłowo, wówczas nie przykładamy wagi do szczegółów technicznych. Dopiero, gdy produkt jest niedopracowany, zaczynamy zwracać uwagę na ten aspekt, co można uznać za pewnego rodzaju paradoks. Nie powinno to jednak nikogo dziwić. Skoro wydajemy pieniądze na jakiś produkt, to oczekujemy prawidłowego działania.

W historii gier wideo możemy znaleźć przykłady gier, które zostały zniszczone częstotliwością błędów i bugów. Współcześnie twórcy muszą być w tej materii niezwykle ostrożni, bo każde potknięcie spotka się z zasłużoną krytyką graczy.

Żywotność gry

W zasadzie mógłbym określić ten segment jako „regrywalność” (ang. replayability), czyli potencjał do ponownego przyciągnięcia gracza po pierwszym ukończeniu gry. Jednakże, mając na względzie szersze znaczenie, zdecydowałem się na pojęcie „żywotność”. Słowo to odnosi się nie tylko do faktu, czy gracz ma motywację do wielokrotnych powrotów do zaliczonego uprzednio tytułu, ale też do tego, czy dana gra zachowuje swoją jakość na przestrzeni lat. Innymi słowy, czy 10 lat od premiery można bawić się równie dobrze, co świeżo po wydaniu.

Od czego może być zależna żywotność? Wymienić możemy między innymi alternatywne style gry, dodatkowe wyzwania i tryby gry, nieliniową fabułę, obecność sekretów, rozwój po premierze, dostępność modyfikacji itp. Tak naprawdę o tym, czy jakaś gra jest żywotna możemy przekonać się dopiero po kilku latach.

Aspekty społecznościowe

Społeczność skupiona wokół danej marki może stanowić pewną wartość. W przypadku gier oferujących doświadczenie dla jednego gracza aspekty społecznościowe opierają się na dyskusjach i analizach dotyczących świata przedstawionego, uniwersum, lore, fabuły. Na przykładzie takich serii, jak „Wiedźmin”, „Gothic” czy „Grand Theft Auto”, możemy zaobserwować szereg stron internetowych i kanałów w serwisie YouTube, na których gracze dokumentują ciekawostki, analizują zawiłości fabularne, snują teorie dotyczące świata itp. Wśród fanów danej gry gromadzą się także uzdolnieni i kreatywni gracze, którzy projektują ambitne modyfikacje lub tworzą machinimy, grafiki i opowiadania.

Tytuły opierające się na rozgrywce wieloosobowej naturalnie gromadzą graczy głodnych wrażeń w trybach kompetytywnych lub kooperacyjnych. Każda społeczność wytwarza własne reguły, które obowiązują uczestników sieciowych potyczek. Gracze mogą pomagać sobie nawzajem lub uczestniczyć w wyścigu zbrojeń. W takich środowiskach tworzą się różnego rodzaju rankingi i turnieje.

Podsumowanie

Wymieniłem szereg elementów, które wpływają na odbiór gier wideo. Jak wspomniałem we wstępie, odpowiedź na pytanie postawione w tyle jest bardzo trudna i zniuansowana. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę na gatunek, indywidualne preferencje gracza i główną koncepcję, która przyświecała twórcom. W ostatecznym rozrachunku liczy się dobra zabawa, grywalność i immersja, które opierają się na opisywanych przeze mnie aspektach.

Nie wszystkie elementy muszą być na najwyższym wysokim poziomie. Czasami trafiamy na swojej drodze gry, które posiadają niedociągnięcia i wady, a mimo tego bawimy się świetnie. Wszystko zależy od tego, co dla konkretnego gracza jest ważne. Oznacza to, że nie ma jednej, uniwersalnej odpowiedzi na to pytanie. Dla każdego fana elektronicznej rozrywki będzie to inny element.

W moim przypadku bardzo duże znaczenie ma wciągający klimat i przystępna rozgrywka. Zwracam też uwagę na fabułę, ale tylko w przypadku niektórych gatunków i serii. Oprawa wizualna powinna być natomiast estetyczna i czytelna, spójna artystycznie i nastawiona na tworzenie przekonującego świata. Pozostałe elementy także powinny być podporządkowane budowaniu grywalności i immersji.

Co sądzicie na ten temat? Co Waszym zdaniem jest najważniejsze w grach? Jaki aspekt jest dla Was kluczowy?