Niezwykła kosmiczna Odyseja. Legendarny fantastyczny serial z czasów VHS

Specjalne miejsce, nie tylko pośród wielu filmowo-serialowych wariacji na temat “Odysei” Homera, ale również w sercu sporej części widzów wychowanych w czasach VHS, zajmuje z pewnością “Ulysses 31”. Owoc współpracy japońskich i francuskich twórców, którzy stworzyli niezwykłe dzieło, z jednej strony nawiązujące do greckich mitów, a z drugiej stanowiące dynamiczne widowisko science fiction. 

W końcówce lat 70’ we Francji gwałtownie wzrosło zapotrzebowanie na wysokiej jakości seriale animowane. Rodzime studia mogły się pochwalić znakomitymi scenarzystami i plastykami, ale jednocześnie nie dysponowały tak szerokim zapleczem produkcyjnym jak choćby Japonia, na którą zaczęto patrzeć z zazdrością. To właśnie bowiem w Kraju Kwitnącej Wiśni powstawały wtedy znakomite seriale, powoli zyskujące rozgłos także poza granicami tego kraju. 

Sytuację tę wykorzystał Jean Chalopin. Pochodzący z Paryża biznesmen i bankier w 1971 roku założył firmę DIC Entertainment, która miała się skupiać właśnie na realizacji seriali animowanych, przeznaczonych głównie dla dzieci. To właśnie jego działalności zawdzięczamy choćby słynnego “Inspektora Gadżeta”, realizowanego wspólnie z amerykańskimi producentami z Lexington Broadcast Services Company, oparte na pierwszym obrazie z późniejszej filmowej serii “The Real Ghostbusters”, a także “Dennisa rozrabiakę”. Jeszcze na początku lat 80’ DIC zrealizowała jednak ciekawszą serię, tym razem jednak nie z twórcami z USA, a właśnie z Japonii.

Jako osoba już dość dobrze znana w branży, Chalopin oczywiście nawiązywał współpracę z wieloma japońskimi studiami. Od początku jednak nastawiając się nie na wykupienie produkcji z tego kraju, by pokazywać je we Francji, a właśnie stworzenie oryginalnej serii, przy współpracy z tamtejszymi artystami, co w owym czasie uznawane było za nowatorskie podejście. Kluczową postacią dla realizacji jednego z najważniejszych projektów okazała się Nina Wolmark. Artystka i scenarzystka urodzona w Mińsku, która jednak po radzieckiej inwazji na Polskę w 1939 roku, wraz z rodziną, ostatecznie osiadła we Francji. Wspomniany duet wpadł na pomysł oryginalnego wykorzystania mitologii greckiej, z akcją osadzoną jednak w odległej przyszłości.

Głównym bohaterem serii okazał się bowiem Ulysses, który w XXXI. wieku jest kapitanem statku Odyseja. Podczas świętowania dwunastych urodzin, jego syn Telemach zostaje porwany, a następnie ma być przetransportowany na planetę Zetra, gdzie wraz z dwoma innymi nieszczęśnikami zostanie złożony w ofierze cyklopowi Polifemowi. Nasz bohater ratuje syna i zabija Polifema, czym jednak ściąga na siebie gniew bogów Olimpu, którzy w kolejnych odcinkach piętrzą przed nim coraz to większe problemy, na drodze do odnalezienia tajemniczego Królestwa Hadesa, jedynego sposobu na to, by mógł on powrócić do swej ojczyzny.

Tak znakomity koncept wymagał odpowiedniej oprawy audio-wizualnej, o którą zadbali już japońscy twórcy. Partnerem firmy Chalopina okazało się Tokyo Movie Shinsha (współczesne TMS Entertainment). Stojący na jego czele producent Yutaka Fujioka dostrzegł potencjał współpracy z europejskim rynkiem i zgodził się na tę współpracę. Kluczowy okazał się jednak podział ról pomiędzy stroną europejską i japońską, który odzwierciedlał specyfikę samego projektu.

O ile bowiem francuscy twórcy zajmowali się głównie przygotowaniem koncepcji, scenariuszy kolejnych odcinków, dialogami i ogólną wizją artystyczną dzieła, japońscy artyści - wśród których były tak uznane nazwiska jak choćby Shingo Araki i Michi Himeno -  odpowiadali za storyboardy, animację, projekt postaci, reżyserię części odcinków i całą produkcję techniczną. Finansowanie zapewniały francuskie i luksemburskie stacje telewizyjne, dzięki czemu projekt miał odpowiedni budżet. 

W 1980 roku powstał pilot serialu, który z perspektywy końcowego dzieła okazał się dziełem nie do końca wpisującym się w jego ostateczny charakter. Znacząco różnił się od gotowego serialu – postacie miały typowy wygląd anime, a dopiero później zdecydowano się nadać im bardziej europejski charakter, inspirowany rzeźbą grecką. Przez wiele lat pilot uznawano zresztą za zaginiony; francuska wersja została odnaleziona dopiero w 2015 roku, a angielska w 2022 roku.

Animacja została wykonana tradycyjną metodą – każda klatka była rysowana ręcznie na foliach celuloidowych i malowana farbami. Efekty kosmiczne często tworzono z użyciem wieloplanowych kamer i specjalnych technik fotograficznych, co nadawało serialowi wyjątkowy klimat. Muzyka również powstawała międzynarodowo. W wersji francuskiej wykorzystano elektroniczne kompozycje autorstwa Danny'ego Crocketta i Ike'a Egana, a dodatkowe utwory napisali Shuki Levy i Haim Saban. W Japonii serial otrzymał zupełnie inną ścieżkę dźwiękową i własne piosenki otwierające oraz kończące.

Efektem tej współpracy okazał się 26-odcinkowy serial, który we Francji zadebiutował w 1981 roku. Okazał się sporym sukcesem, ale nie na miarę najpopularniejszych tytułów. Po latach doceniono go jednak przede wszystkim za nietypowe połączenie science fiction z mitologią grecką, które dodatkowo wyróżniało się stylem i świetną muzyką. W Stanach Zjednoczonych seria była częścią antologii Kideo TV, a z kolei w Wielkiej Brytanii BBC One emitowała go od 1985 roku, w popołudniowym paśmie dla dzieci.

Seria dotarła oczywiście także do Polski. Po raz pierwszy wyemitowano ją na początku lat 90’ w TVP, z rodzimym dubbingiem, w którym udział wzięli m.in. Andrzej Ferenc, Cezary Kwieciński, Halica Chrobak, Zbigniew Borek, Maciej Gutowski, Barbara Bursztynowicz, Cezary Pazura i Krzysztof Ibisz. W kolejnych latach był pokazywany również na kanale Fox Kids Polska, a także TV4. Pamiętną z czołówki piosenkę wykonywał z kolei Mieczysław Szcześniak.

Spory globalny sukces “Ulyssesa 31” pokazał, ze współpraca pomiędzy francuskimi i japońskimi animatorami ma ogromny potencjał, więc wkrótce powstały również inne ciekawe i do dziś chętnie wspominane produkcje. Jedną z najważniejszych były “Tajemnicze złote miasta”, tym razem wykorzystujące legendę indiańskich miast ze złota, które próbują odnaleźć główni bohaterowie produkcji, uciekający przed chciwymi konkwistadorami.