Czarnoskóry Snape to nic nowego. Kino robi to od lat. Niekiedy wychodzi świetnie

Oburzenie związane z wyborem nowego Severusa Snape’a skłoniło do poszukiwań innych przykładów race-swapów w historii kinematografii. Nie chodzi jednak o te z efektem byle jakim, ale o produkcje, w których zabieg ten był udany na tyle, że obecnie właściwie nikt nie rozdziera szat.

W opinii wielu za szeroko rozumiane zmiany względem treści oryginalnej odpowiada Netlix. Nie ma to jednak nic wspólnego z prawdą. Wszystko zaczęło się przecież w średniowieczu, w tradycji greckiego teatru nie było miejsca dla kobiet, toteż role obu płci odgrywali mężczyźni. Później, w dobie teatru szekspirowskiego, taki zabieg również był powszechnie stosowany, aby wyewoluować do obecnego kształtu,  gdzie niejednoznaczność płciowa odgrywa duże znaczenie. 

Nie brakuje też przypadków, kiedy na tapet wzięto kolor skóry. Jednym z najbardziej głośnych przypadków jest “Otello” z udziałem sir Patricka Stewarta (“X-men”, “Star Trek”, “Logan”), Stewart - biały niczym kartka papieru - wcielił się w rolę głównego bohatera, którego czarny kolor skóry stanowi fundament opowieści. Aby więc zachować odpowiednie przesłanie, w pozostałych bohaterów, którzy w dziele Williama Szekspira byli biali, wcielili się aktorzy czarnoskórzy. Stewart jest zresztą uważany za ojca “castingu fotonegatywowego”, wykorzystanego następnie w sztukach “Antoniusz i Kleopatra” oraz “Śmierć komiwojażera”. 

Również w kinie wszystko zaczęło się na długo przed Netflixem. W role czarnoskórych wcielali się między innymi Buster Keaton, Bing Crosby czy Judy Garland. W “Zdobywcach” jako czarnoskóra postać wystąpił John Wayne. Mickey Rooney wzburzył krytykę swoją kreacją Pana Yunioshiego w “Śniadaniu u Tiffany’ego”, a w pierwszych filmach o Jamesie Bondzie nie brakowało Brytyjczyków w rolach Azjatów. Z drugiej zaś strony jeszcze w latach 60. Eartha Kitt stała się czarnoskórą Catwoman, Duane Jones dostał przełomową rolę główną w “Nocy żywych trupów”, a kilkanaście lat później Bernie Casey wcielił się w Felixa Leitera z serii o Agencie 007. Do tej pory Leitera odgrywali wyłącznie biali aktorzy. Od 2006 roku rolę tę przejął Jeffrey Wright.

Kilka z tych zabiegów było udanych, kilka mniej. Jak będzie z Paapą Essiedu już na starcie walczącym z ponadnormatywną krytyką? Zobaczymy. Nie skreślałbym jednak tego aktora wyłącznie ze względu na kolor skóry, bo kino wielokrotnie udowodniło, że bywa to kwestią drugorzędną.

Orson Welles - Otello (1951) 

Wells dokonał kilku zmian względem oryginału, przede wszystkim skrócił czas trwania, ale pozostał wierny kolorowi skóry głównego bohatera. A przynajmniej teoretycznie. Wells obsadził siebie w głównej roli, wystąpił w charakteryzacji (blackface), ale to nie stanowi przedmiotu licznych debat nawet 70 lat po premierze. W 1952 roku film zwyciężył w konkursie głównym w Cannes. 

Alec Guinness - Lawrence z Arabii (1962)

Jedną z dwóch głównych ról w filmie powierzono Guinnessowi. To kapitalny aktor, któremu przyszło się wcielić w księcia Fajsala, króla Syrii, Iraku, mężczyznę urodzonego w Arabii Saudyjskiej. Postać jak najbardziej historyczną, do której pozbawiony charakteryzacji Guinness nie był jakkolwiek podobny. W teorii problem, w praktyce jedna z najlepszych ról w dorobku Brytyjczyka. Poszło na tyle dobrze, że Guinness był później rozważany jako tytułowy bohater w produkcji o Gandhim.

Al Pacino - Człowiek z blizną (1983)

Tytułowy bohater to Kubańczyk. Mimo tego w pierwszej adaptacji książki wciela się w niego aktor pochodzenia żydowskiego (Paul Munin), w drugiej zaś aktor pochodzenia włoskiego (Al Pacino). Nikt jednak nie robi z tego gigantycznego problemu, w dużej mierze ze względu na jakość obu występów. Pacino stworzył jedną ze swoich najbardziej rozpoznawalnych kreacji. Niewątpliwie pomogły lekcje języka hiszpańskiego i wymowy kubańskiej, które uwiarygodniły postać Tony’ego Montany.

Morgan Freeman - Skazani na Shawshank (1994)

Chyba najbardziej znany przykład ostatnich lat. Freeman wziął dla siebie rolę “Reda”, ognistowłosego Irlandczyka. Na pierwszy rzut oka nie pasuje zatem nic, ale jakie to ma znaczenie wobec tak przekonującego występu? “Red” nie jest już kojarzony z oryginałem pióra Stephena Kinga, ale z czarnoskórym Freemanem. Pomógł dystans zaprezentowany w filmie - nikt nie ucieka od pseudonimu kontrastującego z wyglądem, ale stanowi on przedmiot udanych żartów. Finalnie Freeman był najbardziej chwalonym aktorem w całej produkcji i to właśnie on zgarnął nominację do Oscara.

Ben Affleck - Operacja Argo (2012)

 

Tony Mendez był niskim mężczyzną, a twarzą bardziej przypominał Pedra Pascala niż gigantycznego Bena Afflecka. Mimo tego Mendez pobłogosławił rolę reżysera “Operacji Argo”, która dostała Oscara za najlepszy film roku 2012. Mendez podkreślał, że nigdy nie czuł się Meksykaninem, Włochem lub Francuzem, wszak urodził się w Nevadzie, a po śmieci ojca stracił jakiekolwiek związki ze stroną hiszpańskojęzyczną. Affleckowi udało się stworzyć wystarczająco przekonującą rolę agenta CIA, chociaż ze względu na swoje warunki fizyczne kilka scen wypadło dość zabawnie.

Jennifer Lawrence - seria Igrzyska Śmierci (2012 - 2015)

Lawrence nie pasuje do książkowego opisu Katniss, niskiej dziewczyny o oliwkowej cerze i czarnych włosach, mówiącej z silnym akcentem. Teraz jednak, po ponad dziesięciu latach od premiery ostatniej części głównej serii, nikt nie potrafi wyobrazić sobie innej twarzy ruchu oporu. Lawrence nie pasowała również wiekiem, co było widoczne przede wszystkim w kolejnych częściach, ale finalnie otrzymała dobre recenzje, a “Igrzyska śmierci” cieszą się pozytywnymi ocenami również wśród fanów powieści Suzanne Collins.

Denzel Washington - Tragedia Makbeta (2021)

Jeśli masz w swojej obsadzie Washingtona, to możesz powierzyć mu rolę papieża Franciszka, a on i tak wypadnie świetnie. Kreacja w “Tragedii Makbeta” to najlepszy dowód na to, że wygląd odgrywa trzeciorzędną rolę, jeśli dysponujesz najszerszym możliwym wachlarzem umiejętności aktorskich. Zresztą w “Tragedii…” nie ma słabej roli, Kathryn Hunter i Frances McDormand połykają ekran, uzupełniając tę nieprawdopodobną perłę audio-wizualną.