Lisy w grach wideo

1982 roku. Na komputery Atari trafia gra o prostym tytule Chicken. Sterujemy w niej kurą, która desperacko próbuje łapać spadające jajka. A kto stoi na samej górze ekranu i te jajka zrzuca? Lis.

To prawdopodobnie pierwszy raz, kiedy to rude stworzenie pojawiło się w historii gier wideo. I choć lis był tu tylko prymitywnym, pikselowatym antagonistą, ten moment zapoczątkował trwający do dziś romans branży gier z tymi zwierzętami.

Dzisiaj przeanalizujemy, jak deweloperzy przenieśli cechy lisa z bajek Ezopa, z tradycji Europejskiej, Małego Księcia i japońskiego folkloru wprost na mechaniki naszych ulubionych gier.

Dlaczego akurat lis? Projektanci gier nie wybierają tych zwierząt przypadkowo. Lis to idealny materiał na bohatera – zwinny, inteligentny, drapieżny. Dla naszych przodków był po prostu... bezwzględnym sąsiadem z piekła rodem. Archetyp tego rudzielca jako złodzieja kur i jajek towarzyszy ludzkości, odkąd tylko udomowiliśmy drób. W tradycji wiejskiej lis to nocny bandyta. Nie poluje jak wilk – nie potrzebuje otwartej walki. On zakrada się pod osłoną nocy, znajduje najmniejszą szparę w płocie, bezszelestnie omija psa stróżującego i ucieka z łupem, zostawiając po sobie tylko pióra i chaos. I to jest klucz do zrozumienia, dlaczego gra Chicken z 1982 roku wyglądała tak, a nie inaczej. Dla deweloperów z ery Atari relacja „lis i kura” była intuicyjnym, kulturowym skrótem myślowym. Gracz natychmiast, bez czytania instrukcji, wiedział, kto tu jest złoczyńcą, a kogo trzeba ratować. W tradycji europejskiej lis ma dwie twarze. Ta pierwsza, starsza, pochodzi z antycznych bajek Ezopa czy średniowiecznych opowieści o Lisku Przechorze (Reynard the Fox). Tutaj lis to chytry oszust, egoista i manipulant. Jest mniejszy i słabszy od wilka czy niedźwiedzia, więc nadrabia intelektem – kradnie, oszukuje i zawsze spada na cztery łapy. Wraz z pojawieniem się religii chrześcijańskiej, w średniowieczu wizerunek lisa znacząco się zmienił. Utożsamiany był wtedy nie tylko ze sprytem, chytrością i żarcikami, ale wręcz z demonami, diabłami i czarownicami.

W grze Inherit the Earth: Quest for the Orb zapomnianym przez Boga i graczy point-click z lat 90 gdzie wcielamy się humanoidalnego lisa o imieniu Rif z plemienia lisów. Główny lisi bohater zostaje oskarżony o kradzież kuli burz (ważny artefakt w świecie gry) tylko dlatego, ze jest lisem i był pobliżu. Oczywiście główny bohater musi oczyścić swoje dobre imię. To nie tylko nawiązanie do stereotypu, że te małe drapieżniki to złodzieje ale czerpie z tej samej tradycji literackiej i kulturowej co średniowieczny poemat niderlandzki Van den vos Reynaerde (o lisie Rejneke/Reynardzie ). W grze tak samo jak w poemacie świat przedstawia społeczność antropomorficznych zwierząt zorganizowaną na wzór średniowiecznej Europy oraz główna postać jest oskarżona przed królem (Lwem) o swoje przewinienia i musi podstępem udowodnić swoją niewinność lub wymknąć się karze. W przeciwieństwie do klasycznego Reynarda (który był cynicznym, bezwzględnym oszustem i antybohaterem), Rif jest sympatycznym, uczciwym i inteligentnym młodym lisem, który po prostu próbuje uratować swoją ukochaną Rhene,oczyścić swoje dobre imię oraz rozwiązać zagadkę kto stoi za kradzieżą ,no i świat gry jest tak naprawdę jesypostapokaliptycznym światem.

To nie jedyna gra gdzie te rude stworzenia są przedstawiane jako złodzieje i zbóje. W grach takich jak np. Nutjitsu amerykańskiego studia NinjaBee lisy są przedstawione jako główni antagoniści, stylizowani na tradycyjnych japońskich samurajów. Ich rola w fabule jest taka, iż stanowią wrogie plemię, które ukradło święte żołędzie wiewiórkom ninja . Sama gra jest wariacją pac-mana i Zadaniem gracza jako wiewiórki ninja jest wykradzenie zapasów z powrotem z ich terytorium. W strategicznej grze Armello postacie z klanu lisów to mistrzowie intryg, trucizn i cichego eliminowania rywali. Dodatek do tej gry The Bandit Clan wprowadzIł postać Scarlet, Królowaą Bandytów tego klanu. bohaterkę o unikalnych cechach Jej zdolność specjalna: Pozwala jej na wyzwalanie i przejmowanie kontroli nad osadami, co wspiera taktykę unikania bezpośrednich konfrontacji na rzecz sprytnego zarządzania planszą.

Co ciekawe twórcy gier wideo przykuwali cechy lisów także w coś pozytywnego np. Zwinność i skoczliwość (jeśli można tak powiedzieć).Gdy nadeszła 4. generacja konsol – złota era platformówek 16-bitowych – deweloperzy potrzebowali dokładnie takich postaci. Zwierzęca zwinność lisa idealnie pasowała do skakania po platformach. Pojawiły się platformówki z tymi stworzeniami jako jak uroczymi głównymi bohaterami, którzy zawsze muszą kogoś lub coś uratować. W Titus the Fox w klasyczne grze 2D z prostą fabułą. Główny tytułowy bohater, wyrusza na misję ratunkową, aby uratować swoją ukochaną. W Psycho Fox wcielamy się w bohatera, który zostaje wybrany przez zakon lisich mnichów do uratowania swojego świata przed złym bóstwem. Z bardziej współczesnych gier nawiązujących do złotej platformówek mamy Foxy Land gdzie słodkim liskiem skaczemy po platformach i zbieramy owoce.. Tanglewood z ładną pikselowatą grafiką gdzie rudym futrzakiem Nymm próbujemy odnaleźć swoje stado (Trzeba zaznaczyć, że lisy raczej nie żyją w stadach) Trzeba zaznaczyć jako ciekawostkę, że gra wyszła na Segę Mega drive w 2018 czyli na dawno martwą konsolę. Z kolei w Lucky's Tale wcielamy się tytułowego Lucky bohatera platformówki 3D, którego misją jest pomoc innym i przywracanie radości. Ciekawostką jest, że jest to chyba pierwszy lis który miał swoją własną grę na googlr VR. Fox n Forests W tym tytule antropomorficzna lisia postać o imieniu Rick wyposażony magiczną kuszę musi odzyskać skradzioną korę magicznego drzewa i równowagę w lesie. Tutaj trzeba zaznaczyć, że gra nie jest tylko oldskulową platformówką 2D bowiem dzięki wspomnianej kuszy możemy zmieniać porę roku, dzięki czemu każda plansza posiada dwa warianty i wykorzystanie tej niezwykłej umiejętności pozwala często poradzić sobie z problemami, które wcześniej wydawały się niemożliwe do rozwiązania.

Spryt i inteligencję naszego rudego przyjaciela też zostało przykute w grach w coś pozytywnego. Świetnym przykładem jest Tails a właściwie Miles Prower, lisi przyjaciel Sonica z serii gier Sonic. To symbol sprytu i geniuszu wynalazczego. Dzięki swoim wynalazkom np. własnoręcznie zbudowanym samolotem pomaga głównemu bohaterowi. Potrafi nawet latać bez tego bo ma dwa ogony działające jak śmigła helikoptera. Tails to naukowiec, który cechuje się życzliwością, łagodną naturą oraz skromnością. Ma również słabość do miętowych słodyczy.

Lisy są też genialnymi tropicielami Ten europejski archetyp sprytnego lisa-złodzieja ewoluował i w latach dwutysięcznych studio Sucker Punch dało nam serię Sly Cooper platformówkę 3d z otwartymi poziomami. Choć sam Sly,główny bohater jest szopem-włamywaczem, to jego najważniejszą antagonistką – i obiektem westchnień – jest Carmelita Fox, lisica pracująca dla Interpolu. Carmelita to podręcznikowy przykład lisa: niezwykle inteligentna, zwinna, potrafiąca przewidzieć ruchy złodzieja i zawsze depcząca mu po piętach. Jej lisia natura idealnie balansuje spryt samego Sly'ego. Od trzeciej części również postać grywalna. Natomiast w przygodówce point-click Spy Fox in "Dry Cereal. Wcielamy lisiego super szpiega który próbuje powstrzymać i wytropić złoczyńce przed kradzieżą światowych zapasów mleka.

Europa dała nam też drugą, głębszą twarz lisa – tę z Małego Księcia Antoine’a de Saint-Exupéry’ego.

"Stajesz się odpowiedzialny za to, co oswoiłeś."

Lis u tego pisarza nie jest chytrym złodziejem. Jest mądrym nauczycielem, który wyjaśnia istotę relacji, bliskości i unikalności. I tę niesamowitą, melancholijną mądrość znajdziemy w grach indie, takich jak The First Tree czy Spirit of the North. W tym pierwszym sterujemy Lisicą poszukującą swoich młodych a tle słyszymy opowieść młodego mężczyzny o utracie i tęsknocie za swoim zmarłym ojcem. Lisica staje się tam symbolem introspekcji, przewodnikiem po stracie, żałobie i trudnych ludzkich emocjach. Nie walczy – zmusza gracza do zatrzymania się i pomyślenia. Swoją drogą grałem tą grę i niestety jest to nudny symulator chodzenia taki 2/10. W podobnym symulatorze Spirit of the North gracz wciela się w lisa, który podróżuje po Islandii wraz z duchem strażniczki zórz polarnych. W trakcie swojej przygody nasz podopieczny nie tylko dowiaduje się więcej na temat swojej towarzyszki, lecz także poznaje historię zaginionej, starożytnej cywilizacji.

Wśród Celtów lisy były uważane za przewodników dusz. Zwierze to były niezwykle inteligentnymi i symbolizowało szybkie oraz strategiczne myślenie. Z tego motywu zdaje się czerpać twórcy Rime gdzie futrzak ten pełni rolę również duchowego przewodnika dla młodego chłopca Wskazuje drogę i pomaga w rozwiązywaniu zagadek. Biorąc cały kontekst gry, Lis wręcz pełn przewodnika zaświatach. Symbolizuje intuicję i nadzieję, co dodaje emocjonalnej głębi całej historii.

W tradycji i folklorze rdzennego ludu Iñupiat z Alaski, lis pełni funkcję pomostu między światem materialnym a duchowym. Potrafi dostrzegać i przywoływać duchy natury, które pomagają bohaterom w podróży. Na tym motywie jest oparta puzzle-platformer gra Never Alone (Kisune).Tutaj lis polarny pełni rolę ducha opiekuna głównej bohaterki i pomaga pokonaniu przeszkód w dotarciu do celu ( w tym przypadku odnaleźć źródło niszczycielskiego wiatru.).W trybie jednoosobowym (przełączanie postaci) lub w trybie lokalnej kooperacji dla dwóch graczy, futrzak oferuje unikalny zestaw umiejętności uzupełniający zdolności dziewczynki.

Kiedy przeniesiemy się do Japonii, lis zyskuje status boski. Kitsune(japońskie określenie lisa) w mitologii Shinto to nie są zwykłe zwierzęta z lasu – to potężne, mistyczne istoty (Yokai) i wysłannicy Inari, bóstwa ryżu, rolnictwa i dobrobytu. Im starszy lis, tym więcej ma ogonów (aż do dziewięciu) i tym potężniejszą władzą magiczną dysponuje. Potrafią też zmieniać kształt i przybierać ludzką formę.

Seria Pokémon dostarczyła nam kilku niesamowitych lisich stworków. Vulpix i Ninetails są najbardziej znanymi, czerpiąc inspirację z wspomnianego dzięwięcioogoniastego Kyubi. (to ten z lis z Naruto dla lepszej wizualizcji) Ninetails, złoty i majestatyczny, ma legendarną zdolność rzucania klątw na swoich wrogów. W serii znajdziemy też inne lisy, takie jak Fennekin, magiczny lis ognia, Zorua, mistrz iluzji, oraz Nickit, symbol sprytu i przebiegłości.

Kyubi też pojawiają w Okami jako najbardziej zapadających w pamięć wrogowie zarówno w formie bossa jak i zwykłych przeciwników. Z drugiej strony, lisy w tej grze można także spotkać jako zwykłe zwierzęta, które gracz może nakarmić, co wzmacnia poczucie harmonii ze światem gry.

W symulatorze życia od Nintendo Animal Crosssing znajdziemy wśród NPCów postać Redd Kitsune. W grze jest handlarzem dzieł sztuki, co nawiązuje do przebiegłości lisów w japońskich mitach. Kitsune w folklorze mogą być zarówno pomocne, jak i zdradliwe, co idealnie oddaje osobowość Redda.

W Ghost of Tsushima lisy prowadzą gracza do kapliczek Inari. To subtelny hołd dla ich roli jako boskich posłanników w japońskiej mitologii. Każda kapliczka nagradza gracza wiarą w boskie moce. Dokładnie mówiąc dostajemy kolejne sloty na talizmany ulepszające zdolności Sekai głównego bohatera gry.

Tak jak już wspomniałem Japończycy wierzyli, że lisy posiadają ogromną magiczną moc, potrafią zmieniać kształty (często w piękne kobiety). Podobne motywy znajdziemy w wierzeniach Chinskich natomiast Europejczycy wierzyli, że niektóre wiedźmy potrafią przybierać formę lisa. Jak to działa w grach?Wschodni deweloperzy przenieśli tę mistykę jeden do jednego: W grach RPG, takich jak Genshin Impact, postać Yae Miko jest bezpośrednim nawiązaniem do Kitsune – elegancka, inteligentna, władająca magią i potrafiąca zamanifestować swoją lisią formę w walce (swoje lisie ogony i magię elektro). W tym kontekście trzeba wspomnieć o Vixen tytule z 1988 roku To fascynujący, zapomniany przykład. Sterowaliśmy tam ludzką bohaterką z biczem, która została wychowana przez magiczne lisy. Po zebraniu odpowiedniej liczby lisich głów, kobieta dosłownie transformowała się w lisa. Jako to stworzenie gracze zyskiwali zupełnie nowe mechaniki: stawała się mniejsza, szybsza, zwinna i mogła wślizgiwać się pod przeszkody oraz odkrywać sekretne lokacje wchodzić do sekretnych, podziemnych korytarzy. Deweloperzy już wtedy rozumieli: postać lisa oznacza zmianę dynamiki ruchu i eksploracji.

W zarówno kulturze europejskiej jak i wschodniej, lisy to wojownicze stworzenia. W średniowiecznej Europie były one przedstawiane na rycinach jako rycerze. Były też często umieszczane herbach. I w tym momencie dochodzimy do absolutnego fenomenu ostatnich lat – gry Tunic. Dlaczego głównym bohaterem tej gry jest akurat lis w rycerskiej zbroi? Bo idealnie łączy cechy z obu tych kultur! Z jednej strony lisek z Tunic ma w sobie europejski spryt i ciekawość – bada nieznany świat, znajduje ukryte przejścia, oszukuje potężniejszych od siebie wrogów, używając sprytu i gadżetów. Z drugiej strony gra jest przesiąknięta wschodnim mistycyzmem, ukrytą magią i duchową misją, która idealnie rezonuje z archetypem Kitsune. Gra gameplayowo jest bardzo udanym klonem Zeldy. Jak kopiować to od najlepszych.. Jednakże to nie była to pierwsza gra z lisim rycerzem w roli głównej. Wcześniej ma poczciwego PSX-a wyszło Kingsley's Adventure i w niej jako szlachetny rycerz musieliśmy powstrzymać złego czarnoksiężnika. Był to prosty platfotmowy Action-Adventure który niestety nie zapadł na dłużej w pamięci graczy.

Fox McCloud, bohater serii Star Fox, to pilot myśliwca i obrońca galaktyki. Seria jest jedną z najbardziej kultowych w historii gier. Jest to jeden z pierwszych bohaterów który odniósł komercyjny sukces na sporą skalę i pierwszy lis z gier wideo odniósł spory sukces. Star Fox to nie tylko Rail Shootery ale cała franczyzna, największa z lisami w roli głównej. Star Fox Pojawia się gościnnie w innych grach, jest bohaterem komiksów, mang a nawet planowano serial który jednak nie doszedł do skutku.

Z innych ciekawych przykładów trzeba wspomnieć o Stories: The Path of Destinies. Podczas zabawy wcielamy się w postać podniebnego korsarza – lisa imieniem Raynardo, który przeciwstawił się armadzie potężnego Imperium, ściągając na swoje barki obowiązek uratowania rodzinnego kraju. Mamy tu doczyniena actiion-RPG. Z ciekawostek muszę jeszcze wspomnieć o starej bijatyce Brutal:pawn of fury Tutaj wśród wojowników jest do wyboru Foxy Roxy / Indrha Prashment i posługuje się stylu Pencak Silat (tradycyjna indonezyjska/malajska sztuka walki). W walce stawia na błyskawiczne serie uderzeń, akrobatyczne skoki, wykopnięcia z powietrza oraz charakterystyczne ciosy biodrami i ogonem. Co ciekawe kocha Dalaj Lamę.

Dziś lis stał się żywym łącznikiem między pierwotną naturą a światem przekształconym przez człowieka — pełnym sprzeczności symbolem biologicznej równowagi oraz postępującej utraty dzikich siedlisk i z tego również korzystają developerzy. W Seasons after Fall wcielamy się w postać lisa usiłującego przywrócić równowagę w świecie przyrody, w którym zanikają pory roku. W tym celu sympatyczny bohater musi odszukać czterech strażników pór roku. Ta pozór prosta platformówka wyróżnia się mechaniką zmian pór roku dzięki której zmienia środowisko i odblokuje sposoby przejścia etapów. Tytuł ten również wyróżnia pięknie ręcznie malowaną grafiką. Ten film zakończymy na Endling Extincion forever. Jest to niezwykły twór popkultury tutaj gracz wciela się w ostatnią matkę-lisicę na Ziemi zniszczonej przez ludzi. Zadaniem gracza jest wykarmienie i uratowanie swoich młodych a Trzonem historii jest odnalezienie porwanego jednego z rodzeństwa przez łowcę . Gra jest przepiękna, ale emocjonalnie potrafi zmiażdżyć człowieka mocniej niż jakikolwiek horror. Pokazuje lisa nie jako mit, ale jako bezbronną ofiarę naszej cywilizacji. Gatunkowo mamy do czynienia Survival Action-Adventure, i przetrwanie jest główną mechaniką gry. W tym niezwykłym tytule mamy okazję oczyma zwierzęcia zobaczyć niszczycielską siłę człowieka na przyrodę.

A jaka twarz lisa najbardziej odpowiada Wam w grach? Sprytny łotr z bajek, mądry przewodnik z Małego Księcia, czy potężny, mistyczny Kitsune? Dajcie znać w komentarzach. Myślę,że wyczerpałem temat.

Poniżej wersja WIdeo