Czy to najlepszy azjatycki horror XXI wieku? Nie mam co do tego żadnych wątpliwości

Czy to najlepszy azjatycki horror XXI wieku? Nie mam co do tego żadnych wątpliwości

Dawid Ilnicki | Dzisiaj, 11:00
Google Chcesz częściej widzieć nasze treści w Google? Dodaj do źródeł

Najciekawszym aspektem zakończonej w tym tygodniu stacjonarnej odsłony 20. festiwalu filmów azjatyckich Pięć Smaków okazały się retrospektywy dwóch znakomitych azjatyckich twórców: hongkońskiego mistrza Tsui Harka i Koreańczyka Na Hong-jina. Ten drugi nie może się pochwalić tak długą filmografią jak starszy kolega po fachu, ale w jego dorobku wciąż próżno szukać słabych punktów. Prawdziwą perłą w koronie jest zaś niewątpliwie „Lament“ z 2016 roku, nieprzypadkowo uważany za jeden z najlepszych horrorów XXI wieku.

Początki kariery twórcy określanego dziś, choćby na stronie festiwalu Pięć Smaków, jako „jednego z najbardziej bezkompromisowych i wyrazistych przedstawicieli Nowego Kina Koreańskiego“ sięgają początku XXI wieku, kiedy Na Hong-jin realizował filmy krótkometrażowe. Jego debiutem było „5 Minutes“ z 2003 roku, ale dopiero kolejny krótki metraż, „Wanbyeokan domiyori“ (znany na Zachodzie jako „A Perfect Red Snapper Dish“), zwrócił na siebie uwagę. Nic w tym dziwnego, bo był to ciekawy miks komedii i horroru, opowiadający o kucharzu starającym się przygotować perfekcyjne danie. Kilka nagród, które zdobyły zarówno ten film, jak i kolejna krótks produkcja Koreańczyka, okazało się dopiero przygrywką przed jego pełnometrażowym debiutem reżyserskim, dzięki któremu Na Hong-jin zyskał międzynarodową sławę.

Dalsza część tekstu pod wideo

W 2008 roku premierę miało bowiem „W pogoni“, thriller oparty na prawdziwej historii poszukiwania seryjnego mordercy kobiet w Korei. Reżyser pokazał w nim niezwykłą umiejętność utrzymywania widzów w napięciu, a jednocześnie znakomicie dozował smoliście czarny humor, oparty głównie na obserwacji pracy wyjątkowo nieudolnych koreańskich policjantów. Choć debiutancki film Na Hong-jina niewątpliwie nawiązuje do klasycznej „Zagadki zbrodni“ Bong Joon-ho, do dziś uważanej za jedno z azjatyckich arcydzieł pierwszej dekady XXI wieku, trudno było odmówić młodemu twórcy reżyserskiej precyzji. Widać ją choćby w niezwykle dynamicznych scenach pościgów w ciasnych uliczkach Seulu.

Mające premierę dwa lata po debiucie znakomite “Morze Żółte” spotkało się już z mieszanymi ocenami. Nawet ci krytycy, którzy chwalili Na Hong-jina, narzekali, że niemal trzygodzinny film jest zbyt długi, niepotrzebnie wprowadza coraz to nowych bohaterów, a na dodatek nawet w porównaniu z „W pogoni“ jest zbyt brutalny. W drugiej połowie fizyczna przemoc sprawia wrażenie groteskowej, wręcz komiksowej, co mocno kontrastuje z pierwszą, niemal dokumentalną częścią. W wielu późniejszych wywiadach reżyser podkreślał, że w swoim trzecim filmie nie zamierzał powtarzać formuły krwawego thrillera, która z jednej strony przyniosła mu sławę, ale z drugiej zaczęła mu powoli ciążyć. W pracy nad nowym projektem paradoksalnie najbardziej pomogły mu osobiste złe doświadczenia. 

Religijny tygiel

Lament
resize icon


Główną inspiracją do zajęcia się scenariuszem mrocznego horroru, który mierzy się z odwiecznym pytaniem o sens i przyczyny cierpienia, był fakt, że w tym czasie reżyser uczestniczył w wielu pogrzebach swoich bliskich przyjaciół, które, zgodnie z koreańską tradycją pochówku, trwały aż trzy dni. W jednym z wywiadów wyjaśniał, że właśnie poczucie bezradności wobec nagłego ludzkiego cierpienia stało się impulsem do rozpoczęcia pracy nad filmem. Od początku nie chodziło więc o stworzenie kolejnej opowieści o opętaniu, demonach czy egzorcyzmach. Historia stopniowo rozrastała się w stronę metafizycznego horroru, ponieważ zdaniem reżysera pozwalało to postawić pytania, których nie dałoby się równie przekonująco przedstawić w realistycznej konwencji.

Prace nad scenariuszem do tego filmu trwały niemal trzy lata, ale trudno się temu dziwić. Na Hong-jin chciał w nim bowiem połączyć aż trzy tradycje religijne: najbliższy mu, z racji wyznawanej wiary, katolicyzm, tradycyjny koreański szamanizm, który w ostatnich latach pojawił się także w innym bardzo dobrym koreańskim filmie, „Exhumacji“ Jang Jae-hyuna, a także japońskie wierzenia na temat natury zła, powiązane oczywiście z postacią tajemniczego przybysza, nazywanego w filmie po prostu Japończykiem. Wymagało to wielostronnych konsultacji z przedstawicielami kilku religii, które wpływały na kształt kolejnych elementów scenariusza. Reżyser chciał skonfrontować różne systemy wyjaśniania rzeczywistości, nie dając widzowi wygodnego narzędzia do ostatecznego rozstrzygnięcia, który z nich jest prawdziwy. Religia staje się w „Lamencie“ nie tylko elementem świata przedstawionego, ale też źródłem niepewności.

Z całą pewnością nie byłoby „Lamentu“ w ostatecznym kształcie, gdyby nie praca operatora Hong Kyung-pyo, dla którego była to pierwsza, lecz bynajmniej nie ostatnia okazja do współpracy z Na Hong-jinem. Reżyser postanowił skorzystać z jego usług także przy swoim ostatnim filmie, „Witajcie w Hope“. Podejście operatora całkowicie zmieniło spojrzenie reżysera na pracę na planie. Twórca wcześniej zazwyczaj trzymał się mocno przygotowanego storyboardu. Dopiero po obserwacji pracy swojego operatora zdecydował się na swobodniejszy tryb produkcji i przestał narzucać ekipie plan zdjęciowy z wyprzedzeniem.

Zamiast tego każdego ranka omawiał z operatorem, jak najlepiej sfilmować sceny zaplanowane na dany dzień. Jeśli na planie pojawiała się interesująca sytuacja albo odpowiednie światło, potrafił zmienić kolejność pracy i wykorzystać okazję do nakręcenia dodatkowego materiału. Na Hong-jin wspominał też, że Hong Kyung-pyo miał w zwyczaju wstawać nawet o trzeciej czy czwartej nad ranem, gdy reszta ekipy jeszcze spała, by uchwycić poranne ujęcia w tytułowym Gokseong. Robią one w filmie ogromne wrażenie, zwłaszcza na dużym ekranie.

Na Hong-jin już wcześniej dał się poznać jako wielki zwolennik długiego procesu montażu, narzekając, że w przypadku „Morza Żółtego“ trwał on zaledwie miesiąc. Przy „Lamencie“ postanowiono się nie spieszyć. Po sześciomiesięcznym okresie zdjęciowym zmontowanie materiału zajęło ekipie aż rok. Tak długi czas wynikał przede wszystkim z nietypowej konstrukcji filmu. Na Hong-jin przyznawał, że montaż „Lamentu“ był zupełnie inny niż przy jego wcześniejszych produkcjach. Szczególnie trudne okazało się ustalenie, w którym momencie kończyć poszczególne sceny i jak budować napięcie w opowieści, która przez długi czas celowo unika jednoznacznych odpowiedzi. W wywiadzie dla reżyser zwracał uwagę, że był to najdłuższy okres pisania scenariusza i najdłuższe zdjęcia w jego dotychczasowej karierze. Ostateczny efekt okazał się jednak piorunujący.

Humor jako sposób na oswajanie grozy

Lament
resize icon

Wspomniane wcześniej tytułowe Gokseong ma w filmie wiele znaczeń. Jest to bowiem nazwa miejscowości, którą reżyser dobrze znał, bo była rodzinną miejscowością jego babci, a jednocześnie w języku koreańskim oznacza ona lament ludzi opłakujących zmarłych. W kontekście filmu nabiera to szczególnego znaczenia, ponieważ kolejne wydarzenia prowadzą do rozpadu lokalnej społeczności, śmierci niewinnych osób i tragedii rodzinnych.

Co interesujące, samo Gokseong jest spokojnym, malowniczym regionem, kojarzonym z przyrodą, dolinami i rzeką Seomjin. Nie ma wiele wspólnego z ponurą wizją przedstawioną w filmie, w którym niewielka społeczność zostaje sparaliżowana przez serię brutalnych zbrodni i tajemniczych chorób. Miejscowe władze obawiały się zresztą, że film może negatywnie wpłynąć na reputację regionu. Ostatecznie doszło jednak do porozumienia z producentami, którzy zgodzili się użyć w tytule innych znaków niż te, które występują w nazwie prawdziwego miasta.

„Lament“ można postrzegać jako powrót do motywów z horrorów lat 70., opowiadających o tajemniczych opętaniach i walce z mocami nieczystymi, które w późniejszych latach nie pojawiały się w zachodniej kulturze już tak często. Reżyser mówił, że wspomniane wcześniej połączenie przynajmniej trzech systemów wierzeń, w których funkcjonują bohaterowie, pozwoliło wyróżnić jego film na tle klasyków gatunku, zwłaszcza że odtworzono w nim także tradycyjne rytuały. Miał nad nimi czuwać prawdziwy szaman, który w pewnym momencie przyznał, że ujęcia kręcone przez ekipę wyglądają, jakby rejestrowano rzeczywistą ceremonię. Sam reżyser z lekką przesadą wspominał, że w pewnym momencie obawiał się, iż mogą one wywołać wśród widowni niepożądane efekty.

Na ostateczny sukces horroru Na Hong-jina w równym stopniu co posępna atmosfera i niezwykła dbałość o szczegóły, każąca widzowi zwracać uwagę na tak drobne detale jak bluza pewnego klubu piłkarskiego, w którą przebiera się grany przez Hwang Jung-mina szaman, pracuje także niezwykłe połączenie gatunkowe. Reżyser już podczas pisania scenariusza zauważył, że robi się on wyjątkowo posępny, dlatego postanowił wprowadzić do niego sporo humoru. W filmie pełni on jednak nie tylko rolę rozładowywania napięcia, lecz także sprawia, że późniejsze wydarzenia stają się jeszcze bardziej przerażające. Twórcy oczywiście znów bazują na tradycyjnym dla koreańskiego kina wyśmiewaniu funkcjonariuszy, dodając do tego kilka mistrzowskich przejść między dwiema sekwencjami o zupełnie różnym charakterze.

Google Chcesz częściej widzieć nasze treści w Google? Dodaj do źródeł
Źródło: własne
Dawid Ilnicki Strona autora
Z uwagi na zainteresowanie kinem i jego historią nie ma wiele czasu na grę, a mimo to szuka okazji, by kolejny raz przejść trylogię Mass Effect czy też kilka kolejnych tur w Disciples II. Filmowo-serialowo fan produkcji HBO, science fiction, thrillerów i horrorów.
cropper